![](\"https:\/\/megasaglik.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/zeka-geni-anneden-mi-yoksa-babadan-mi-gecer.jpg\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Son g\u00fcnlerde zeka geninin anneden ge\u00e7ti\u011fiyle alakal\u0131 \u00e7e\u015fitli yorumlar, payla\u015f\u0131mlar, derlemeler g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Peki bu yorumlar bilimsel bir ger\u00e7e\u011fi yans\u0131t\u0131yor mu? Ortaokul fen-biyoloji derslerinden hepimizin hat\u0131rlayaca\u011f\u0131 \u00e7ok temel bir bilgi ile ba\u015flayal\u0131m; anneden X, babadan X veya Y kromozomu genetik neslin sonra aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 22 di\u011fer kromozomla birlikte yeni do\u011facak bebe\u011fi olu\u015fturmak \u00fczere transfer olur. E\u011fer babadan X kromozomu gelirse bebe\u011fin cinsiyeti k\u0131z, Y kromozomu gelirse de bebek erkek olur.<\/p>\n
Kromozomlar genetik k\u00fct\u00fcphanelerimizdir. Ya\u015farken pek de fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z pek \u00e7ok biyokimyasal olaydan tutun da d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc etkileyen pek \u00e7ok yap\u0131sal \u00f6zelli\u011fe kadar bizi biz yapan \u00f6zelliklerin t\u00fcm\u00fc kromozomlar\u0131m\u0131z arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile aktar\u0131l\u0131r. G\u00f6z rengimizden, boy uzunlu\u011fumuza hatta karakterimize etki eden genler i\u015f zekam\u0131za geldi\u011finde nas\u0131l davran\u0131yor?<\/p>\n
\u0130nsan genomu tamamen \u00e7\u00f6z\u00fclmese de pek \u00e7ok genin i\u015flevi tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Zeka kavram\u0131 da hen\u00fcz t\u00fcm detaylar\u0131 ile netle\u015ftirilmese bile geneti\u011fin bu konuda \u00f6nemli bir fakt\u00f6r oldu\u011fu yads\u0131namaz bir ger\u00e7ek. Zeka kavram\u0131n\u0131n net olarak ifade edilemedi\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa asl\u0131nda zekan\u0131n hangi ebeveynden ge\u00e7ti\u011fi sorusu daha da komplike bir hal al\u0131yor.<\/p>\n
\u0130ngiltere\u2019de Biobank isimli ara\u015ft\u0131rma merkezinde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar 240 binden fazla ki\u015finin DNA varyantlar\u0131n\u0131 incelemi\u015flerdir. Yap\u0131lan analizde 538 genin entelekt\u00fcel yeteneklerle ilgili oldu\u011fu, insan genomunda da 187 b\u00f6lgenin d\u00fc\u015f\u00fcnme becerileri ile ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Bu genlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n da \u201cdaha uzun ya\u015famak\u201d gibi farkl\u0131 biyolojik s\u00fcre\u00e7lerde yer ald\u0131\u011f\u0131 da belirtilmi\u015ftir. Buna ra\u011fmen bir insan\u0131n genetik yap\u0131s\u0131ndan zekas\u0131n\u0131 tahmin etmek hala olduk\u00e7a zor kabul edilmektedir. Bir grup insanda yap\u0131lan DNA analizinde insanlar aras\u0131ndaki zeka farkl\u0131l\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 tahmin etme oran\u0131 sadece %7 olarak belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Konu daha da detayland\u0131r\u0131lacak olursa burada bireylerden ziyade ortalama istatistiklerden bahsedilmektedir. Bir ki\u015finin genetik potansiyelle gelen zekas\u0131 \u00e7ocuklukta ge\u00e7irdi\u011fi bir hastal\u0131k nedeniyle etkisiz kalabilir veya genetik olarak dezavantajl\u0131 diyebilece\u011fimiz bireyler bili\u015fsel yeteneklerini geli\u015ftirerek \u201czeki\u201d s\u0131n\u0131f\u0131na girebilir. \u0130nsanlar\u0131n genetik yap\u0131lar\u0131n\u0131n %99,5 oran\u0131nda ortak oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine dayanarak genlerin bir etkisi oldu\u011fu ancak sonuca tamamen etki etmedi\u011fini ifade edebiliriz. Bununla birlikte zeka testlerinin daha \u00e7ok okulda \u00f6\u011frenilen bilgi ve yetenekleri \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa burada ki\u015finin zekas\u0131ndan \u00e7ok testlerdeki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc de s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan tespit edilen ilgin\u00e7 bir oran da genetik etkinin y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e daha da belirginle\u015fti\u011fidir. Yenido\u011fanda yakla\u015f\u0131k %20 olan bu oran, \u00e7ocuklukta %40, yeti\u015fkinlikte ise %60 olarak ifade edilmektedir. Bu durum \u00e7ocuklar\u0131n genetik \u00f6zelliklerine uygun deneyimler arayarak kendilerini geli\u015ftirmeleri \u015feklinde a\u00e7\u0131klanabilir.<\/p>\n
Burada ge\u00e7en bilgilerin yan\u0131 s\u0131ra temel olarak zekan\u0131n anneden ge\u00e7ti\u011fi hipotezini ifade eden farkl\u0131 iddialar da bulunmaktad\u0131r. Bunlardan biri zekay\u0131 etkileyen genlerin daha \u00e7ok X kromozomu \u00fczerinde oldu\u011fu dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zellikle erkekte zekan\u0131n do\u011frudan geldi\u011fi iddias\u0131. Bir di\u011feri de mitokondriyal genetik bilgimizin annemizden ge\u00e7ti\u011fi (son zamanlarda \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren yay\u0131nlar olsa da) v\u00fccutta en \u00e7ok enerjiye ihtiya\u00e7 duyan beynimizin yap\u0131s\u0131n\u0131 da annelerimizden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z genetik yap\u0131n\u0131n etkiledi\u011fi iddias\u0131\u2026<\/p>\n
Bu iki iddiaya ortak bir cevap verilecek olursa insan genomu tamamen de\u015fifre olmadan bu iddialara cevap verilemeyece\u011fi. Zekay\u0131 etkileyen ebeveynin annenin olma ihtimali genetik fakt\u00f6rlerden olma ihtimalinden ziyade ya\u015fam\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda \u00f6zbak\u0131m ve beslenme ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 anne arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile kar\u015f\u0131layan bebe\u011fin do\u011fal olarak onu rol model alaca\u011f\u0131, sosyal ya\u015fam\u0131nda da babas\u0131na k\u0131yasla annesini taklit etmesinin daha olas\u0131 oldu\u011fu.<\/p>\n
Zaten zeka geni tek bir ebeveynden ge\u00e7iyor olsa idi \u00f6zellikle ayn\u0131 cinsiyetteki karde\u015fler aras\u0131nda zeka t\u00fcrleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k beklenemezdi. \u00d6zellikle ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131 tek X kromozomu annesinden ge\u00e7en erkek karde\u015flerin zeka a\u00e7\u0131s\u0131ndan birebir ayn\u0131 olmas\u0131n\u0131 bekleyebilirdik. Ancak hepimizin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir sosyal \u00e7evrede dahi kolayl\u0131kla g\u00f6zlemleyebilece\u011fi gibi b\u00f6yle bir durum s\u00f6z konusu de\u011fil.<\/p>\n
Unutulmamal\u0131d\u0131r ki genetik etkinin yan\u0131 s\u0131ra do\u011fum sonras\u0131nda pek \u00e7ok fakt\u00f6r bireyin zeka geli\u015fimini etkilemektedir. Genetikle temel bir zemin aktar\u0131lmakla birlikte ya\u015fam\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda adeta bir s\u00fcnger gibi olan insan beyni aktif halde tutarak zeka geli\u015fimine katk\u0131da bulunulabilir. Bili\u015fsel yeteneklerde temel olan zekan\u0131n genetik ge\u00e7i\u015finin yan\u0131 s\u0131ra o alanla ilgili ne kadar \u00e7ok sinaps yani sinir h\u00fccresi ba\u011flant\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunu artt\u0131ran da s\u00fcrekli yeni bir \u015feyler \u00f6\u011frenme arzusudur.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Son g\u00fcnlerde zeka geninin anneden ge\u00e7ti\u011fiyle alakal\u0131 \u00e7e\u015fitli yorumlar, payla\u015f\u0131mlar, derlemeler g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Peki bu yorumlar bilimsel bir ger\u00e7e\u011fi yans\u0131t\u0131yor mu? Ortaokul fen-biyoloji derslerinden hepimizin hat\u0131rlayaca\u011f\u0131 \u00e7ok temel bir bilgi ile ba\u015flayal\u0131m; anneden X, babadan X veya Y kromozomu genetik neslin sonra aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 22 di\u011fer kromozomla birlikte yeni do\u011facak bebe\u011fi olu\u015fturmak \u00fczere transfer olur. E\u011fer […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1579","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-genel","7":"czr-hentry"},"yoast_head":"\n